CMENTARZ ŻYDOWSKI W OLEŚNIE
Cmentarz żydowski w Oleśnie – ślad dawnej społeczności
Jedynym śladem istniejącej niegdyś na Ziemi Oleskiej społeczności żydowskiej jest cmentarz zlokalizowany przy ul. Młyńskiej, w rejonie nazywanym dawniej „Żydowską Szwajcarią”. Nazwa ta związana była z malowniczym położeniem tego miejsca w dolinie Młynówki, w jednym z najbardziej urokliwych zakątków miasta.
Powstanie nekropolii
W 1814 roku oleska gmina żydowska utworzyła poza miastem cmentarz, realizując rozporządzenie króla pruskiego z 24 maja 1814 roku. Dokument ten nakazywał rodzinom żydowskim mieszkającym dalej niż jedną milę od miejsca zamieszkania zatroszczyć się o własne miejsce pochówku zmarłych. Niedopełnienie tego obowiązku mogło skutkować wydaleniem z dotychczasowego miejsca pobytu.
Historia społeczności żydowskiej w Oleśnie
Pierwsza wspólnota żydowska mogła pojawić się w Oleśnie już w średniowieczu. Jednak dopiero pod koniec XVIII wieku rozpoczął się intensywniejszy rozwój osadnictwa żydowskiego w mieście. W tym okresie liczba mieszkańców pochodzenia żydowskiego przekroczyła 100 osób, a samodzielna gmina żydowska zaczęła funkcjonować w pierwszych latach XIX wieku.
W połowie XIX wieku wspólnota liczyła ponad 200 osób, natomiast pod koniec tego stulecia ponad 250 mieszkańców. Stanowili oni kilkuprocentową część ludności Olesna, jednak odgrywali znaczącą rolę w życiu gospodarczym miasta i byli ważnymi jego mieszkańcami jeszcze na początku XX wieku.
Zanik wspólnoty i tragiczne wydarzenia
Na przełomie XIX i XX wieku, w wyniku emigracji zarobkowej oraz wydarzeń związanych z I wojną światową, liczebność społeczności żydowskiej w Oleśnie stopniowo malała. W 1925 roku w mieście zarejestrowano 125 osób pochodzenia żydowskiego, w 1936 roku – 83 osoby, a w 1938 roku – już tylko 58. Przed wybuchem II wojny światowej w Oleśnie mieszkały zaledwie 34 osoby pochodzenia żydowskiego.
Narastające represje nazistowskie zmusiły wielu oleśnian pochodzenia żydowskiego do opuszczenia rodzinnego miasta. Podczas Nocy Kryształowej w 1938 roku spalono miejscową synagogę, wzniesioną w latach 1887–1889.
Dzieje cmentarza
Nekropolia była użytkowana praktycznie do czasów II wojny światowej. Na cmentarzu chowano zmarłych Żydów – mieszkańców Olesna oraz okolicznych miejscowości.
Pierwotnie teren cmentarza otaczał kamienny mur. Zachowane w dużej części ceglane ogrodzenie powstało w 1868 roku, kiedy wybudowano również dom przedpogrzebowy, a wcześniejsze kamienne ogrodzenie zostało rozebrane.
Losy nekropolii po II wojnie światowej
W 1939 roku cmentarz przeszedł na własność Zrzeszenia Żydów w Niemczech, a następnie został przejęty przez gestapo. Okres II wojny światowej nekropolia przetrwała w stosunkowo dobrym stanie.
Zniszczenia i dewastacje miały miejsce głównie w latach powojennych. Dochodziło wówczas m.in. do grabieży cennych nagrobków, zniszczenia domu przedpogrzebowego oraz częściowego rozebrania muru ogrodzeniowego.
Młyńska
46-300 Olesno
Polska
50.876627889462, 18.405929803848
