ZABYTKOWE WAPIENNIKI DOMBROVSKY`EGO

W centrum Gogolina, pomiędzy ulicami Strzelecką, Kościelną i Kolejową, przez ponad 120 lat funkcjonowały zakłady przemysłu wapienniczego z siedmioma piecami szybowymi, sześcioma piecami kręgowymi, młynownią wapna nawozowego, oddziałem produkcji wapna hydratyzowanego, warsztatami, bocznicą kolejową, własną elektrownią i budynkiem administracyjnym.

Gogolin był ważnym ośrodkiem przemysłowym z siedzibą dyrekcji Gogolińsko-Górażdżańskiej Spółki Wapienniczej, a później Śląskich Zakładów Wapienniczych. Zabudowania przemysłowe kształtowały krajobraz miejscowości do lat 90. XX wieku. Po latach intensywnej działalności, w 1987 r., zaprzestano wypalania wapnia w zakładach wapienniczych w Gogolinie, a w 1992 r. wyłączono z ruchu ostatni wydział - przemiałownię i rozpoczęto rozbiórkę nieczynnych instalacji.

W grudniu 1999 r. Gmina Gogolin przejęła od Zakładów Cementowo-Wapienniczych Górażdże S.A. opuszczone tereny przemysłowe w centrum miasta. Do 2003 r. wyburzono ostatnie przeznaczone do likwidacji wapienniki, pozostawiając jedynie najlepiej zachowaną baterię trzech pieców szybowych, jako zabytek techniki - symbol i pamiątkę  przemysłu wapienniczego, który zadecydował o przekształceniu miejscowości Gogolin w jedno z najważniejszych centrów produkcji wapna na Śląsku.

Począwszy od 2009 r. przeprowadzono działania mające na celu wdrożenie nowej koncepcji zagospodarowania terenu po byłych zakładach wapienniczych. Zrewitalizowano teren o powierzchni 1,25 ha. Poprzez nadanie nowej funkcji temu postindustrialnemu obszarowi osiągnięto docelowy efekt, jakim jest stworzenie nowego centrum. Aranżacja placu w nowoczesny sposób nawiązuje do lokalnego dziedzictwa i historii. Prace rewitalizacyjne w centrum Gogolina objęły powstanie nowego placu śródmiejskiego, drogi wewnętrznej oraz remont pozostawionych wapienników.

„Piece Dombrovsky`ego”, nazywane tak historycznie od nazwiska ich budowniczego, wzniesiono w 1874 roku. Zostały wymurowane z łamanego kamienia wapiennego, dla umocnienia spiętego stalowymi obejmami. Wewnątrz wyłożono je cegłą żaroodporną. W przyziemiu każdego z pieców zlokalizowane są trzy otwory wydobywcze zamknięte pełnym łukiem. W piecu o kształcie stożka między otworami wydobywczymi zlokalizowano płytkie wnęki zamknięte pełnym łukiem. Szczyty pieców połączono stalowymi pomostami technicznymi, ułatwiającymi załadunek pieców kamieniem do wypału oraz węglem.

Gruntowny remont pieców rozpoczął się w roku 2012. Prace prowadzono z zastosowaniem tradycyjnych materiałów: zaprawy cementowo–wapiennej, cegły i kamienia wapiennego. Wszystkie prace konserwacyjne prowadziły do zachowania pierwotnego wyglądu pieców, bez ingerencji w ich konstrukcję i kształt. Obecnie piece stanowią cenny zespół zabytkowy, co podnosi walory turystyczne miasta. Ich piękno oraz majestatyczny charakter podkreślają: oświetlenie, nasadzona wokół roślinność oraz instalacja artystyczna z rdzewiejącego metalu, przedstawiająca scenki z pracy robotników dawnych zakładów wapienniczych. Dodatkowo funkcję edukacyjną pełnią tablice informacyjne, przedstawiające historię przemysłu wapienniczego w gminie. W roku 2023 przy piecach ustawiono wapienny głaz z tablica upamiętniającą 800-lecie istnienia Gogolina.

W znajdującej się przy skwerze „Budce nietelefonicznej” wysłuchać można historii i legend związanych z Gogolinem.